مصطفى محقق داماد

19

مباحثى از اصول فقه ( فارسى )

مقدّمه : گفتيم كه در علم اصول فقه از قواعد و فرمولهايى بحث مىشود كه مجتهد با آموختن آنها به استخراج و استنباط احكام از متن ادلّه و منابع اوّليّه دست مىيابد ، و از آنجا كه قبل از هر چيز مجتهد با متن كتاب و سنّت مواجه و موظّف به استخراج از آن منابع مىباشد ، لذا نخستين مبحثى كه در علم اصول مطرح مىگردد مبحث الفاظ است . در اين مبحث رابطه الفاظ با معانى ، مداليل و ظواهر الفاظ مورد بحث و بررسى قرار مىگيرد . مثلا هرگاه مجتهد بخواهد حكم نماز را از قرآن استخراج كند نخست با آياتى از قبيل أقيموا الصّلاة ( نماز را بپاداريد ) برخورد مىنمايد ، اين آيهء كوتاه كه فقط مركب از دو كلمه أقيموا و الصّلاة است ، براى مجتهد در وهله اوّل لااقل مسائلى از جمله سؤالات زير را مطرح مىسازند : كلمه اقيموا و كلا صيغه امر ظهور در چه دارد ؟ وجوب ؟ استحباب ؟ و يا . . . ؟ كلمه صلاة كه قبل از اسلام به معناى دعا بوده ، در استعمال قرآن به چه معناست و در چه ظهور دارد ؟ و اگر در معناى خاصّى غير از معناى اوّليهء آن ظهور دارد از چه طريق اين ظهور بوجود آمده است ؟ و بالاخره بطور كلّى ظهور الفاظ و بخصوص الفاظ مندرج در كتاب و